Pierwsza pomoc - zesp贸艂 czynno艣ci wykonywanych w razie wypadku lub nag艂ego ataku choroby w celu zminimalizowania niekorzystnych nast臋pstw, zanim mo偶liwe b臋dzie udzielenie specjalistycznej pomocy medycznej (po przewiezieniu do szpitala).
Rodzaje pierwszej pomocy:
- pierwsz膮 pomoc medyczna (przedlekarsk膮), definiowan膮 jako zesp贸艂 czynno艣ci ratunkowych wykonywanych przez osoby bez wykszta艂cenia medycznego
- pierwsz膮 pomoc lekarsk膮 prowadzon膮 przez lekarza lub ratownika medycznego najcze艣ciej w wyniku interwencji pogotowia ratunkowego
Zakres pierwszej pomocy medycznej:
W zakres pierwszej pomocy przedlekarskiej wchodz膮 takie czynno艣ci jak (istotna kolejno艣膰):
- zabezpieczenie miejsca wypadku
- sprawdzenie stanu poszkodowanego (podstawowych funkcji 偶yciowych - kr膮偶enia, oddechu i 艣wiadomo艣ci, zlokalizowanie odniesionych uraz贸w)
- zapewnienie sobie pomocy, wezwanie pogotowia ratunkowego
- prowadzenie resuscytacji kr膮偶eniowo-oddechowej
- wykonanie pozosta艂ych/innych czynno艣ci ratunkowych zale偶nych od stanu pacjenta
Ze wzgl臋du na brak specjalistycznego wykszta艂cenia, 艣wiadek zdarzenia u poszkodowanego zajmuje si臋 tylko tym, co najwa偶niejsze, udziela tylko niezb臋dnej pomocy.
Zabezpieczenie miejsca wypadku:
Zabezpieczenie miejsca wypadku ma na celu ochron臋 zar贸wno poszkodowanego, ratownika, jak i os贸b trzecich (gapi贸w, innych uczestnik贸w ruchu drogowego, itp.).
Procedury zabezpieczania s膮 zale偶ne od sytuacji. Standardowo w wypadkach komunikacyjnych zatrzymuje si臋 ruch na danym odcinku drogi. W tym celu na drodze, w odpowiednio oddalonym miejscu ustawia si臋 tr贸jk膮t ostrzegawczy. Praktycznie odleg艂o艣膰 ustawienia tr贸jk膮ta od miejsca zdarzenia zale偶y od rodzaju drogi (inna b臋dzie na drodze gminnej, inna na autostradzie), warunk贸w atmosferycznych, itd. Tr贸jk膮t ostrzegawczy w razie konieczno艣ci mo偶e by膰 zast膮piony np. samochodem, kt贸ry mo偶e spe艂nia膰 podobn膮 funkcj臋.
Wypadki w domu, szkole, miejscu pracy nie wymagaj膮 zwykle szczeg贸lnych zabezpiecze艅. W przypadku drgawek (np. w epilepsji) konieczne jest usuni臋cie twardych przedmiot贸w (sto艂y, krzes艂a), aby ograniczy膰 urazy ko艅czyn i tu艂owia.
Je艣li niemo偶liwe jest wystarczaj膮ce opanowanie sytuacji (p艂on膮ce mieszkanie lub samoch贸d, ska偶enie chemiczne, pojazd mog膮cy zjecha膰 ze zbocza, mo偶liwo艣膰 karambolu, itd., ale tak偶e zagro偶enie wstrz膮sem znajduj膮cych si臋 wewn膮trz pojazdu poszkodowanych) w miar臋 mo偶liwo艣ci przyst臋puje si臋 do ewakuacji poszkodowanych.
Sprawdzenie stanu poszkodowanego:
U pacjenta nieprzytomnego nale偶y okre艣li膰, czy oddycha, przyk艂adaj膮c policzek nad jego usta, obserwuj膮c zarazem czy unosi si臋 klatka piersiowa (tzw. widz臋, s艂ysz臋, czuj臋 - je艣li ratownik na policzku nie wyczu艂 oddechu, nie us艂ysza艂 jego 艣wistu ani nie zobaczy艂 unosz膮cej si臋 i opadaj膮cej klatki piersiowej powinien uzna膰, 偶e poszkodowany nie oddycha) oraz sprawdzi膰 t臋tno, najlepiej na t臋tnicy szyjnej wsp贸lnej (szukaj膮c jej po dowolnej stronie krtani, nieco w bok), uciskaj膮c j膮 delikatnie w miejscu, w kt贸rym le偶y bezpo艣rednio pod sk贸r膮 czubkami dw贸ch palc贸w (bez kciuka). Przy okre艣laniu innych nieprawid艂owo艣ci kluczowe znaczenia ma obserwacja nieprzytomnego chorego.
O ile pacjent jest przytomny, ratownik mo偶e spr贸bowa膰 zebra膰 wywiad - jest to istotne szczeg贸lnie przy chorobach przewlek艂ych (takich jak cukrzyca), je艣li to one spowodowa艂y, 偶e chory potrzebuje pomocy (np. podania glukozy).
Wzywanie pomocy:
Wezwania pomocy nale偶y dokona膰 po ustaleniu stanu poszkodowanego, ale przed rozpocz臋ciem udzielania pomocy (bezwzgl臋dnie dotyczy to reanimacji/resuscytacji, ale mo偶na po艣wi臋ci膰 1 minut臋 na zaopatrzenie obra偶e艅 bezpo艣rednio zagra偶aj膮cych 偶yciu, jak krwotok, czy wstrz膮s) lub (o ile to mo偶liwe) r贸wnocze艣nie (np. prosz膮c przechodnia, aby zrobi艂 to za ratownika).
Zwykle zawiadamia si臋 albo pogotowie ratunkowe, albo stra偶 po偶arn膮. Drug膮 ze s艂u偶b wzywa si臋 w wypadku, gdy potrzebne mo偶e by膰 u偶ycie specjalistycznego wyposa偶enia do bezpiecznego wyci膮gni臋cia poszkodowanego, ugaszenia po偶aru, neutralizacji wycieku z cysterny, baku samochodu, itd. Po zawiadomieniu stra偶y po偶arnej na miejsce wypadku przyb臋d膮 zarazem stra偶acy, karetka pogotowia, jak i inne potrzebne s艂u偶by (policja, pogotowie gazowe, itd).
Przy zg艂aszaniu wezwania nale偶y poda膰 (istotna kolejno艣膰): miejsce zdarzenia rodzaj zdarzenia (wypadek drogowy, wypadek w pracy, etc.) liczb臋 poszkodowanych stan poszkodowanych imi臋 i nazwisko wzywaj膮cego pomocy
Regulacje prawne:
Obowi膮zek udzielania pomocy przedmedycznej reguluje prawo. W Polsce, konsekwencje prawne za zaniechanie takiej pomocy przewiduje art. 162 KK:
1. Kto cz艂owiekowi znajduj膮cemu si臋 w po艂o偶eniu gro偶膮cym bezpo艣rednim niebezpiecze艅stwem utraty 偶ycia albo ci臋偶kiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mog膮c jej udzieli膰 bez nara偶enia siebie lub innej osoby na niebezpiecze艅stwo utraty 偶ycia albo ci臋偶kiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolno艣ci do lat 3.
2. Nie pope艂nia przest臋pstwa, kto nie udziela pomocy, do kt贸rej jest konieczne poddanie si臋 zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach, w kt贸rych mo偶liwa jest niezw艂oczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powo艂anej.
Post臋powanie z poszkodowanymi przy omdleniu:
Omdlenie to kr贸tkotrwa艂a utrata przytomno艣ci, spowodowana niedostatecznym m贸zgu. Niedotlenienie mo偶e powsta膰 z r贸偶nych przyczyn, np. braku tlenu w powietrzu, zaburzenia oddychania, zw臋偶enia naczy艅 krwiono艣nych w obr臋bie m贸zgu, zbyt niski poziom cukru we krwi.
Objawy omdlenia mog膮 poprzedza膰:
* zawroty g艂owy
* zaburzenia widzenia
* ko艂atanie serca
* nudno艣ci
* wymioty
* przy艣pieszony oddech
* blado艣膰 pow艂ok sk贸rnych
* pocenie si臋
* cz艂owiek przewraca si臋, kontroluje to resztkami 艣wiadomo艣ci.
Nie wolno:
* zostawia膰 ratowanego samego
* podawa膰 niczego doustnie
* polewa膰 twarzy wod膮
* podk艂ada膰 pod g艂ow臋 np. poduszki (mo偶e to spowodowa膰 zw臋偶enie lub zamkni臋cie dr贸g oddechowych).
Nale偶y:
* u艂o偶y膰 rannego w pozycji czteroko艅czynowej, tj. na wznak z uniesieniem wszystkich ko艅czyn pod k膮tem 90o do tu艂owia
* pozostawi膰 w tej pozycji 20 sekund, nast臋pnie opu艣ci膰 je na oko艂o 10 - 15 sekund i ponownie unie艣膰; powtarza膰 przez oko艂o 2 - 3 minuty
* je偶eli 艣wiadomo艣膰 nie powr贸ci, to u艂o偶y膰 rannego w pozycji bocznej bezpiecznej i wezwa膰 Pogotowie Ratunkowe, tel. 999
* spr贸bowa膰 ustali膰 przyczyn臋 omdlenia; sprawdzi膰 czy ratowany dozna艂 urazu i czy krwawi
* je偶eli objawy ust臋puj膮, po kilku minutach pom贸c wsta膰; pozosta膰 przy ratowanym, gdy偶 omdlenie mo偶e si臋 powt贸rzy膰
* sprawdzi膰 czy u ratowanego pojawi艂y si臋 nast臋puj膮ce objawy: nier贸wno艣膰 藕renic, zaburzenia mowy, widzenia, os艂abienie si艂y mi臋艣niowej prawej lub lewej cz臋艣ci cia艂a, opadanie prawego lub lewego k膮cika ust (mo偶e to by膰 udar m贸zgu)
* obserwowa膰 ratowanego; je偶eli ponownie zemdleje, u艂o偶y膰 go w pozycji bocznej bezpiecznej.
Pozycja boczna bezpieczna:
U艂o偶enie to stosuje si臋 w贸wczas, gdy znajdziemy poszkodowanego nieprzytomnego, kt贸ry oddycha i ma zachowan膮 prac臋 serca a tak偶e po prawid艂owo przeprowadzonej reanimacji lub nieskutecznej pomocy w przypadku omdlenia.
U艂o偶enie:
* nale偶y oczy艣ci膰 jam臋 ustn膮 ratowanego z wszelkich zanieczyszczeniach, usuwaj膮c tak偶e sztuczn膮 szcz臋k臋
* r臋ce u艂o偶y膰 wzd艂u偶 tu艂owia ratowanego
* zgi膮膰 nog臋 bli偶sz膮 ratownika w kolanie i stop臋 podsun膮膰 pod staw kolanowy nogi wyprostowanej
* nog臋 zgi臋t膮 odepchn膮膰 od siebie wykorzystuj膮c zasad臋 d藕wigni tak, aby po艣ladki poszkodowanego unios艂y si臋, w贸wczas w艂o偶y膰 pod po艣ladek r臋k臋 bli偶sz膮 ratownikowi, pami臋taj膮c o wyprostowanych palcach r臋ki
* ci膮gn膮膰 nog臋 zgi臋t膮 do siebie - ratownik powoduje przetoczenie si臋 poszkodowanego na bok (nale偶y to robi膰 powoli obserwuj膮c g艂ow臋 ratowanego
* 艂api膮c za nadgarstek i staw barkowy r臋k臋, na kt贸rej le偶y ratowany wyci膮gamy od ratownika
* odginamy g艂ow臋 do ty艂u, aby udro偶ni膰 drogi oddechowe
* r臋k臋, kt贸ra spoczywa za ratowanym zginamy w 艂okciu i przesuwamy jej d艂o艅 do twarzy ratowanego
* d艂o艅 przy g艂owie uk艂adamy tak, aby g艂owa nie spoczywa艂a na d艂oni, a mianowicie kciuk powinien trafi膰 pod brod臋, a reszta palc贸w przy policzku; u艂o偶enie to powoduje niezmienn膮 pozycj臋 g艂owy
* nog臋, kt贸ra jest wyprostowania nale偶y zgi膮膰 w kolanie i u艂o偶y膰 j膮 przy ju偶 zgi臋tej, bli偶ej przy ratowniku
* nale偶y sprawdza膰 co 2 - 3 minuty t臋tno i oddech.
Post臋powanie z poszkodowanym przy utracie przytomno艣ci:
Na skutek zaburze艅 艣wiadomo艣ci cz艂owiek mo偶e straci膰 orientacj臋. Na og贸艂 nie mo偶na nawi膮za膰 logicznego kontaktu s艂ownego z ratowanym, nie reaguje on na bod藕ce zewn臋trzne np. uci艣ni臋cie r臋ki.
Objawy:
* zaburzenia orientacji
* brak reakcji na b贸l
* brak reakcji na bod藕ce zewn臋trzne
* brak logicznego kontaktu s艂ownego z ratowanym
* 艣pi膮czka.
Nie wolno:
* zostawi膰 ratowanego samego
* podawa膰 niczego doustnie
* podk艂ada膰 niczego pod g艂ow臋 (mo偶na spowodowa膰 zw臋偶enie lub zamkni臋cie dr贸g oddechowych)
* pozostawi膰 w pozycji na wznak.
Nale偶y:
* wezwa膰 Pogotowie Ratunkowe
* odgi膮膰 g艂ow臋 ratowanego do ty艂u, tak aby broda skierowana by艂a do g贸ry
* sprawdzi膰 czy ratowany oddycha; je艣li nie - natychmiast rozpocz膮膰 sztuczne oddychanie
* sprawdzi膰 sprawdzi膰 czy ma wyczuwalne t臋tno i czy oddycha; je艣li nie - rozpocz膮膰 resuscytacj臋
* je偶eli ratowany jest nieprzytomny, ale ma wyczuwalne t臋tno i oddycha - u艂o偶y膰 go w pozycji boczej bezpiecznej.
Post臋powanie z nieprzytomnym przy zaburzeniach oddychania:
Niezb臋dny do 偶ycia tlen wdychany jest przez nos i (lub) usta, a nast臋pnie drogami oddechowymi, czyli przez krta艅, tchawic臋, oskrzela dociera do p艂uc, sk膮d przedostaje si臋 do krwi, a z krwi膮 do wszystkich narz膮d贸w. W oddychaniu bior膮 r贸wnie偶 udzia艂 mi臋艣nie klatki piersiowej i 偶ebra. Oddychanie jest kontrolowane przez centralny uk艂ad nerwowy. Uraz lub niewydolno艣膰 kt贸regokolwiek z element贸w bior膮cych udzia艂 w oddychaniu prowadzi do zaburze艅. Wszelkie sytuacje powoduj膮ce zaburzenia w oddychaniu wymagaj膮 natychmiastowej pomocy.
Objawy:
* przy艣pieszony, p艂ytki oddech
* kaszel, niekiedy z wykrztuszeniem
* 艣wisty, rz臋偶enie s艂yszalne w czasie wydychania i wdychania powietrza
* sinica warg i paznokci
* zaburzenia 艣wiadomo艣ci
* zatrzymanie oddechu
* utrata przytomno艣ci.
Nie wolno:
* zostawi膰 ratowanego samego
* podawa膰 niczego doustnie
* podk艂ada膰 niczego pod g艂ow臋
* uk艂ada膰 rannego w pozycji kt贸ra jest dla niego niewygodna.
Nale偶y:
* sprawdzi膰 czy ratowany oddycha - je艣li nie - natychmiast rozpocz膮膰 sztuczne oddychanie
* sprawdzi膰, czy ratowany ma wyczuwalne t臋tno i czy oddycha - je艣li nie - rozpocz膮膰 resuscytacj臋
* wezwa膰 Pogotowie Ratunkowe
* sprawdzi膰 czy zaburzenia oddychania nie polegaj膮 jedynie na przy艣pieszonym oddechu; przyczyn膮 mo偶e by膰 zdenerwowanie; uspokoi膰 ratowanego i postara膰 si臋, aby zwolni艂 tempo oddychania; spowodowa膰, aby oddycha艂 z tak膮 cz臋stotliwo艣ci膮 jak ratownik
* sprawdzi膰, czy przyczyn膮 zaburze艅 jest cia艂o obce, kt贸re dosta艂o si臋 do dr贸g oddechowych
* dowiedzie膰 si臋 od ratowanego, czy zaburzeniom towarzyszy b贸l w klatce piersiowej (piek膮cy, gniot膮cy zlokalizowany za mostkiem)
* dowiedzie膰 si臋 od ratowanego, czy przyczyn膮 zaburze艅 mo偶e by膰 spo偶ycie substancji truj膮cych, alkoholu, przedawkowania lek贸w; sprawdzi膰 czy poszkodowany ma poszerzone lub zw臋偶one 藕renice, czy ma nudno艣ci i wymioty
* dowiedzie膰 si臋 od ratowanego, czy dozna艂 uraz贸w np. klatki piersiowej, szyi.
Post臋powanie z poszkodowanym przy zatrzymaniu kr膮偶enia:
Zatrzymanie kr膮偶enia i oddychania oznacza zaburzenia czynno艣ci serca i oddychania. Zatrzymanie kr膮偶enia prowadzi do 艣mierci. W wyniku zatrzymania kr膮偶enia tlen przestaje by膰 dostarczany do narz膮d贸w i tkanek. Najmniej odporny na brak tlenu jest m贸zg. Po 3 - 5 minutach dochodzi do obumierania kom贸rek m贸zgu, potem kolejno innych narz膮d贸w. W razie zatrzymania kr膮偶enia ratuj膮cy musi jak najszybciej rozpocz膮膰 resuscytacj臋, czyli masa偶 serca i sztuczne oddychanie.
Objawy:
* utrata przytomno艣ci
* brak wyczuwalnego t臋tna na du偶ych t臋tnicach
* zatrzymanie oddechu.
Nie wolno:
* op贸藕nia膰 resuscytacji
* przerywa膰 resuscytacji, je艣1i t臋tno jest nadal niewyczuwalne lub ratowany nadal nie oddycha
* zostawia膰 ratowanego samego.
Nale偶y:
* wezwa膰 Pogotowie Ratunkowe i zawiadomi膰 dyspozytora o rozpocz臋ciu resuscytacji
* zapewni膰 udzia艂 innych os贸b w resuscytacji
* u艂o偶y膰 ratowanego na wznak na twardym pod艂o偶u
* sprawdzi膰, czy ratowany ma wyczuwalne t臋tno - najlepiej robi膰 to na t臋tnicy szyjnej lub na t臋tnicy udowej (w pachwinie). T臋tno mo偶na mierzy膰 dwoma palcami lub trzema (wskazuj膮cym, 艣rodkowym i serdecznym)
* sprawdzi膰 czy ratowany oddycha
* ukl臋kn膮膰 przy ratowanym
* udro偶ni膰 drogi oddechowe ratowanego; usun膮膰 palcem zabezpieczonym r臋kawiczk膮 lub owini臋tym np. torebk膮 foliow膮 z jego ust sztuczn膮 szcz臋k臋, resztki jedzenia, wymiociny, cia艂a obce
* odgi膮膰 g艂ow臋 do ty艂u, tak by broda skierowana by艂a ku g贸rze
* rozpocz膮膰 resuscytacj臋 od sztucznego oddychania metod膮 usta - usta; nabra膰 powietrze i wdmuchn膮膰 je do ust zaciskaj膮c palcami nos ratowanego; po dw贸ch wdmuchni臋ciach powietrza przerwa膰 sztuczne oddychanie
* rozpocz膮膰 masa偶 serca; u艂o偶y膰 lew膮 d艂o艅 na dolnej cz臋艣ci mostka, praw膮 na lewej i ucisn膮膰 mostek nie zginaj膮c r膮k w 艂okciach, ucisn膮膰 30 razy; ponownie 2 razy wdmuchn膮膰 powietrze i znowu 30 razy ucisn膮膰 mostek; uciska膰 mostek w tempie oko艂o 100 - 120 razy w ci膮gu minuty
* po oko艂o minucie resuscytacji sprawdzi膰, czy ratowany ma wyczuwalne t臋tno i czy oddycha - je艣li sztuczne oddychanie wykonywane jest skutecznie to klatka piersiowa powinna po ka偶dym wdechu unosi膰 si臋, a nast臋pnie opada膰; je艣1i ruchy klatki piersiowej s膮, niewidoczne, poprawi膰 u艂o偶enie g艂owy i sprawdzi膰 czy drogi oddechowe s膮 dro偶ne
* je艣e1i resuscytuj膮, dwie osoby, jedna wykonuje masa偶 serca, a druga sztuczne oddychanie; nale偶y wdmuchiwa膰 powietrze w stosunku 1 : 5, to znaczy po jednym wdmuchni臋ciu powietrza drugi ratownik pi臋膰 razy uciska mostek
* sprawdzi膰, czy ratowany ma wyczuwalne t臋tno i czy oddycha - je艣1i nie - prowadzi膰 resuscytacj臋; je艣li ma wyczuwalne t臋tno, ale me oddycha - prowadzi膰 sztuczne oddychanie; je艣li ratowany ma wyczuwalne t臋tno i oddycha - kontrolowa膰 jego stan do przyjazdu Pogotowia.
Post臋powanie z poszkodowanym przy oparzeniach:
Oparzenia, s膮 jednym z najcz臋stszych uszkodze艅 cia艂a towarzysz膮cych r贸偶nego rodzaju wypadkom. Wi臋kszo艣膰 z wyst臋puj膮cych oparze艅, mo偶e by膰 leczona prostymi 艣rodkami w domu. Niestety czasem interwencja lekarza jest niezb臋dna. Najkorzystniej jest jednak zadba膰 o bezpiecze艅stwo swoje i swojej rodziny stosuj膮c bardzo proste dzia艂ania prewencyjne.
Najcz臋stsze przyczyny powstawania oparze艅.
* oparzenia powsta艂e w wyniku rozlania gor膮cych p艂yn贸w(herbata, kawa, olej)
* kontrakt z ogniem oraz rozgrzanymi przedmiotami(kuchenki, piece, 偶elazko, gor膮cy metal)
* oparzenia chemiczne(艣rodki czysto艣ci, kwas z baterii, wybielacze, chemikalia)
* poparzenia elektryczne
* poparzenia s艂oneczne.
Typy oparze艅:
Oparzenia mo偶na podzieli膰 wg podstawowej trzystopniowej skali. Skala ta wyra偶a rozleg艂o艣膰 oraz si艂臋 doznanych uszkodze艅. Z wy偶ej wymienionych przyczyn powstawania oparze艅, ka偶da jest wstanie spowodowa膰 nawet najci臋偶sze uszkodzenia cia艂a. Przyczyny powstawania oparze艅 determinuj膮 jednak spos贸b post臋powania z poszkodowanym i udzielania pomocy. Najwa偶niejsz膮 zasad膮 post臋powania charakterystyczn膮 dla wszystkich typ贸w oparze艅, jest jak najszybsze och艂odzenie rejonu oparze艅. Pomaga to zredukowa膰 uszkodzenia sk贸ry oraz tkanek le偶膮cych pod sk贸r膮.
Pierwszy stopie艅 oparze艅:
Oparzenia ograniczaj膮 si臋 tylko do wierzchnich warstw sk贸ry.
Oznaki: zaczerwienienie sk贸ry, b贸l, opuchlizna, nie wyst臋puj膮 p臋cherze. Podczas delikatnego naciskania na sk贸r臋, przybiera ona cz臋sto kolor bia艂y.
Czas leczenia: czas leczenia wynosi od 3 do 6 dni. Mo偶e nast膮pi膰 艂uszczenie si臋 oparzonej sk贸ry(po 1-2 dni).
Drugi stopie艅 oparze艅:
Oparzenia drugiego stopnia, s膮 ju偶 bardziej powa偶ne. Obejmuj膮 one g艂臋bokie warstwy sk贸ry.
Oznaki: oznakami oparze艅 drugiego stopnia s膮 p臋cherze, zaczerwienienie sk贸ry, b贸l. Sk贸ra mo偶e przyjmowa膰 zar贸wno kolor jasno bia艂y jak i ciemno czerwony.
Czas leczenia: Czas leczenia jest 艣ci艣le uzale偶niony od rozleg艂o艣ci oparze艅 i moze wynosi膰 do 7 lub wi臋cej dni.
Trzeci stopie艅 oparze艅:
Trzeci stopie艅 oparze艅, jest najbardziej powa偶nym ze wszystkich stopni. Oparzenia obejmuj膮 tutaj wszystkie warstwy sk贸ry oraz tkanki le偶膮ce pod sk贸r膮.
Oznaki: sk贸ra mo偶e przyjmowa膰 wygl膮d wosku, b膮d藕 te偶 mo偶e dochodzi膰 do zw臋glenia sk贸ry i tkanek. W pocz膮tkowej fazie oparzenia nie odczuwalny jest silny b贸l, ze wzgl臋du na uszkodzenia nerw贸w.
Czas leczenia: Czas leczenia uzale偶niony jest od rozleg艂o艣ci powsta艂ych obra偶e艅. Cz臋sto stosuje si臋 przeszczepy sk贸ry z innych zdrowych cz臋艣ci cia艂a. Poparzenia trzeciego stopnia mog膮 ko艅czy膰 si臋 艣mierci膮 poszkodowanego.
Co robi膰 w przypadku oparze艅?
Je艣li zorientujesz si臋, 偶e osoba poszkodowana ma drugi lub trzeci stopie艅 oparze艅, nale偶y niezw艂ocznie wezwa膰 pomoc medyczn膮. Je艣li poparzenia s膮 pierwszego stopnia, nale偶y sprawdzi膰 jak rozleg艂膮 powierzchni臋 cia艂a obejmuj膮. W przypadku 15% do 20% uszkodzenia cia艂a nale偶y post膮pi膰 jak w przypadkach poprzednich. Je艣li poparzone jest dziecko, nale偶y nie ok艂ada膰 go mokrymi kompresami lub r臋cznikami. Mog艂oby to doprowadzi膰 do hipotermii. Nale偶y r贸wnie偶 wzywa膰 pomoc w przypadku poparze艅 pr膮dem oraz w przypadku poparze艅 chemicznych.
Uszkodzenia pierwszego stopnia:
Usu艅 ubranie z obszaru obj臋tego oparzeniem. Nast臋pnie nale偶y w miar臋 mo偶liwo艣ci umie艣ci膰 poparzone miejsca pod strumieniem zimnej wody (je艣li woda jest niedost臋pna, mo偶na u偶y膰 dowolnego zimnego p艂ynu pitnego). Nie nale偶y jednak u偶ywa膰 lodu do och艂adzania poparzonych miejsc. Pami臋taj, aby nie nak艂ada膰 na poparzone miejsca 偶adnych t艂uszcz贸w ani mas艂a. Mog艂o by to doprowadzi膰 do zaka偶enia.
Je艣li poparzenia s膮 ma艂o rozleg艂e nale偶y pokry膰 oparzone miejsca gaz膮 steryln膮 lub banda偶em. Mo偶na poda膰 oparzonej osobie 艣rodki przeciwb贸lowe(np. ibuprofen).
Uszkodzenia drugiego i trzeciego stopnia:
Nale偶y niezw艂ocznie wezwa膰 pomoc medyczn膮. Do czasu przyjazdu pomocy nale偶y poszkodowanego po艂o偶y膰 w takiej pozycji, aby nie uszkadza膰 poparzonej sk贸ry i tkanek. Dalej, nale偶y usun膮膰 wszelkie ubranie lub bi偶uteri臋 z okolic oparze艅. Pami臋taj!! Nie usuwaj cz臋艣ci ubra艅, kt贸re przywar艂y do sk贸ry. Nie wolno r贸wnie偶 przebija膰 偶adnych p臋cherzy powsta艂ych przy oparzeniach.
Mo偶na po艂o偶y膰 na miejsca oparze艅 sterylne, mokre banda偶e.
Oparzenia powsta艂e w wyniku dzia艂ania ognia.
Najpierw uga艣 ogie艅. Mo偶na to zrobi膰, przetaczaj膮c pal膮c膮 si臋 osob臋 po ziemi. Przykryj poparzon膮 osob臋 kocem lub marynark膮. Usu艅 spalone cz臋艣ci ubra艅 oraz bi偶uteri臋 z okolicy oparze艅. Wezwij niezw艂ocznie pomoc medyczn膮. Dalej nale偶y post臋powa膰 zgodnie z zaleceniami dla drugiego i trzeciego stopnia poparze艅.
Oparzenia chemiczne i elektryczne.
Przemywaj poparzone miejsca bie偶膮c膮 wod膮 przez 5 lub wi臋cej minut. Je艣li oparzenia s膮 rozleg艂e, mo偶na u偶y膰 wanny, prysznica, lub nawet w臋偶a ogrodowego. Pami臋taj, aby nie zdejmowa膰 偶adnego ubrania, zanim nie przemyjesz poszkodowanego wod膮. Po obmyciu poszkodowanego, mo偶na usun膮膰 ubrania z okolicy oparze艅. Je艣li oparzenia s膮 ma艂o rozleg艂e, nale偶y przemywa膰 je przez nast臋pne 10-20 minut. Nast臋pnie nale偶y opatrzy膰 ran臋 sterylnym opatrunkiem.
Oparzenia chemiczne twarzy i oczu wymagaj膮 natychmiastowej reakcji. Nale偶y p艂uka膰 du偶膮 ilo艣ci膮 wody oraz wezwa膰 natychmiast lekarza.
Czasem oparzenia elektryczne i chemiczne mog膮 by膰 niewidoczne i obejmowa膰 tkanki wewn臋trzne. W przypadku, gdy dziecko po艂kn臋艂o substancj臋 szkodliw膮 nale偶y niezw艂ocznie powiadomi膰 lekarza.
Post臋powanie z poszkodowanym przy odmro偶eniach:
W nast臋pstwie odmro偶enia dochodzi do cz臋艣ciowego, a nawet ca艂kowitego ograniczenia przep艂ywu krwi w odmro偶onej cz臋艣ci cia艂a. Gwa艂towne, powierzchowne i nadmierne ogrzanie odmro偶onej sk贸ry mo偶e spowodowa膰 powstanie oparze艅 i nasilenie zmian martwiczych. Ozi臋bione tkanki s膮 podatne na urazy mechaniczne.
Objawy:
* zaczerwienienie sk贸ry
* b贸l
* p臋cherze
* twarda, przemarzni臋ta sk贸ra
* martwica sk贸ry i mi臋艣ni.
Nie wolno:
* rozgrzewa膰 gwa艂townie odmro偶onych cz臋艣ci cia艂a
* stosowa膰 masa偶u do rozgrzania odmro偶onych cz臋艣ci cia艂a
* przek艂uwa膰 p臋cherzy powsta艂ych po odmro偶eniu.
Nale偶y:
* ustali膰 czy odmro偶enie jest powierzchowne, g艂臋bokie, czy te偶 dosz艂o ju偶 do martwicy tkanek (tkanka taka ma czarny kolor); najpierw sprawdzi膰 nos, uszy i palce, poniewa偶 te cz臋艣ci cia艂a naj艂atwiej mo偶na odmrozi膰
* przenie艣膰 ratowanego do ciep艂ego pomieszczenia
* odmro偶one cz臋艣ci cia艂a ratowanego zanurzy膰 w wodzie (o temperaturze oko艂o 28 0C i po chwili podnosi膰 stopniowo temperatur臋 wody do 37 0C); okres podnoszenia temperatury wody powinien wynosi膰 oko艂o 20 minut
* na艂o偶y膰 opatrunek na uszkodzon膮, sk贸r臋
* uprzedzi膰 ratowanego, 偶e b贸l i obrz臋k b臋d膮, narasta艂y
* poda膰 cieple napoje
* zawie藕膰 ratowanego do lekarza.
Post臋powanie z poszkodowanymi przy z艂amaniach:
Z艂amanie ko艣ci najcz臋艣ciej spowodowane jest urazem mechanicznym. Je艣li z艂amana ko艣膰 przebije sk贸r臋, jest to z艂amanie otwarte. Je艣li nie dojdzie do przebicia sk贸ry, jest to z艂amanie zamkni臋te. Z艂amaniu najcz臋艣ciej ulegaj膮 ko艅czyny. Rzadziej dochodzi do z艂amania 偶eber, obojczyka, miednicy, kr臋gos艂upa, szcz臋ki.
Objawy:
* b贸l
* obrz臋k
* krwawienie
* zmiana zabarwienia sk贸ry
* zmiana kszta艂tu
* trudno艣ci w poruszaniu
* widoczne w ranie od艂amy kostne.
Nie wolno:
* rusza膰 ratowanego bez wyra藕nej potrzeby
* przemieszcza膰 ratowanego bez unieruchomienia z艂amanej cz臋艣ci cia艂a
* porusza膰 z艂amania. cz臋艣ci cia艂a
* samodzielnie nastawia膰 z艂amanej ko艅czyny
* podawa膰 niczego doustnie
* zostawi膰 ratowanego samego.
Nale偶y:
* wezwa膰 Pogotowie Ratunkowe lub zawie艣膰 ratowanego do szpitala
* zdj膮膰 ze z艂amanej cz臋艣ci cia艂a bi偶uteri臋 oraz je艣li to koniecznie, ubranie; odzie偶 najlepiej rozci膮膰
* unieruchomi膰 dwa s膮siednie stawy
* udziela膰 pierwszej pomocy bardzo delikatnie, uprzedzaj膮c ratowanego o tym co b臋dzie robione.
Post臋powanie z poszkodowanym przy krwotokach:
Doros艂y cz艂owiek ma oko艂o 5 - 6 litr贸w krwi. Krew p艂ynie naczy颅niami krwiono艣nymi: t臋tnicami - bogata w tlen i 偶y艂ami - odtleniona. Z uszkodzonej t臋tnicy krew wyp艂ywa pod du偶ym ci艣nieniem i jest jasnoczerwona. Podczas krwotoku 偶ylnego krew jest ciemniejsza i wyp艂ywa pod mniejszym ci艣nieniem. Krwotok, w wyniku kt贸rego krew wydostaje si臋 na zewn膮trz, nazywa si臋 zewn臋trznym, krwotok do jam cia艂a - wewn臋trznym. W organizmie zdrowego cz艂owieka dzia艂aj膮, mechanizmy, kt贸re powoduj膮 krzepni臋cie krwi i powstawanie skrzepu. Im wolniej krew wyp艂ywa, tym 艂atwiej powstaje skrzep i zasklepiaj膮 si臋 naczynia. Krwotok mo偶e stanowi膰 zagro偶enie 偶ycia.
Objawy:
* krwawienie z rany w wyniku przerwania ci膮g艂o艣ci sk贸ry
* krwawienie z nosa, jamy ustnej, oka, ucha, z dr贸g rodnych u kobiet poza okresem miesi膮czki
* pojawienie si臋 krwi w wymiocinach
* wyst膮pienie krwi w moczu
* oddawanie czarnego, smolistego stolca oraz pojawienie si臋 kiwi w trakcie wypr贸偶niania
* b1ado艣膰 艣luz贸wek oczu, ust
* przy艣pieszenie s艂abo wyczuwalnego t臋tna
* os艂abienie
* zaburzenia 艣wiadomo艣ci
* utrata przytomno艣ci.
Nie wolno:
* my膰 rozleg艂ych ran
* usuwa膰 z ran cia艂 obcych
* u偶ywa膰 w膮skich opasek uciskowych (np. sznurka)
* tamowa膰 krwotoku przez ucisk w miejscu krwawienia, je艣li zraniona jest ga艂ka oczna, w ranie znajduje si臋 cia艂o obce lub gdy podejrzewa si臋 z艂amanie ko艣ci czaszki
* rusza膰 ratowanego, je偶eli podejrzewa si臋 uraz kr臋gos艂upa lub z艂amanie ko艣ci.
Nale偶y:
* wezwa膰 Pogotowie Ratunkowe w przypadku obfitego krwawienia lub podejrzenia krwotoku wewn臋trznego
* oceni膰, czy krwotok jest wewn臋trzny czy zewn臋trzny, z jednego miejsca czy z kilku, sk膮py czy obfity
* zachowa膰 czysto艣膰, gdy偶 otwarta rana jest podatna na zaka偶enie
* w艂o偶y膰 sterylne r臋kawice gumowe, gdy偶 kontakt z krwi膮 mo偶e by膰 niebezpieczny
* spr贸bowa膰 opanowa膰 krwawienie przez uci艣ni臋cie lub za艂o偶enie powy偶ej miejsca krwawienia opaski uciskowej
* sprawdzi膰 t臋tno na szyi lub w okolicy nadgarstka
* zabra膰 z ratowanym dokumenty z wpisem grupy krwi ratowanego.
--=> Wykorzystano informacje umieszczone na stronie wikipedii.